فرد و جایگاههایش را فهرست کن
نام فرد را در مرکز بنویس و جایگاههای مرتبط با مسئله را دور آن قرار بده. هر ویژگی شخصی یا فعالیت روزمره جایگاه اجتماعی نیست؛ رابطه و انتظار اجتماعی را معیار قرار بده.
نقش را با فعل رفتاری بنویس
برای هر جایگاه، انتظارها را با فعل مشخص کن: انجامدادن، پاسخدادن، حضورداشتن یا رعایتکردن. عنوان نقش بدون انتظارهای عملی نشان نمیدهد تعارض کجا شکل گرفته است.
جایگاه اول → انتظارها | جایگاه دوم → انتظارها | محدودیت مشترک | کدام دو انتظار ناسازگارند؟
تعارض نقش را میان مجموعههای انتظار پیدا کن
وقتی انتظارهای مربوط به دو یا چند جایگاه فرد در یک موقعیت با هم ناسازگار میشوند، منشأ مسئله را میان نقشها جستوجو کن. هر دو جایگاه و دو انتظار متعارض را صریح بنویس.
فشار نقش را درون یک جایگاه بررسی کن
اگر فرد در یک جایگاه با انتظارهای متعدد، سنگین یا ناسازگار روبهروست، فشار درون همان نقش مطرح میشود. نشان بده انتظارها از کدام جایگاه آمدهاند و محدودیت اجرای همزمان چیست.
زیادبودن کار بهتنهایی برچسب را تعیین نمیکند
حجم کار میتواند فشار ایجاد کند، اما برای داوری جامعهشناختی باید منشأ انتظار و جایگاه را مشخص کنی. خستگی یا کمبود وقت را بدون تحلیل رابطهها تعارض نقش ننام.
محدودیت مشترک را پیدا کن
زمان، مکان، منابع یا قواعد میتوانند باعث شوند دو انتظار همزمان قابل اجرا نباشند. این محدودیت را حلقهٔ میان انتظارها و مسئله قرار بده؛ فقط از احساس فرد گزارش نده.
تعارض را با اختلاف شخصی یکی ندان
نزاع دو نفر ممکن است از سلیقه یا ارتباط نامناسب بیاید. تعارض نقش زمانی است که انتظارهای جایگاهها ناسازگار باشند. برای هر ادعا یک انتظار اجتماعی روشن نشان بده.
یک سناریو میتواند هر دو را داشته باشد
ابتدا هر بخش داستان را جدا تحلیل کن. ممکن است فرد هم میان دو جایگاه تعارض داشته باشد و هم در یکی از آنها فشار چند انتظار را تجربه کند. برای هر برچسب شاهد مستقل ارائه کن.
راهکار را به منشأ مسئله وصل کن
اگر سؤال راهحل میخواهد، اقدام را متناسب با انتظار یا محدودیت بنویس: روشنشدن اولویتها، تنظیم زمان، تقسیم مسئولیت یا گفتوگو دربارهٔ انتظارها. راهکار کلی بدون پیوند با منشأ، تحلیل را کامل نمیکند.
پاسخ را با مقایسهٔ متقارن ببند
بنویس «در تعارض نقش، ...؛ در فشار نقش، ...» و برای سناریو جایگاه و انتظار شاهد بیاور. برای مفهوم پایه از منزلت و نقش و برای اثر گروه از گروه اجتماعی و مرجع استفاده کن.