۲۰ امتحان نهایی / مهارت سلامت
خطر · محافظ · پیشگیری

بیماری غیرواگیر؛
عامل خطر را با علت قطعی یکی ندان

در سؤال موقعیتی، عامل خطر احتمال را تغییر می‌دهد اما به‌تنهایی سرنوشت یک فرد را تعیین نمی‌کند. نوع عامل، امکان تغییر، مسیر اثر و اقدام پیشگیرانهٔ متناسب را از داده‌های سؤال جدا تحلیل کن.

R↓

نوع مسئلهٔ سلامت را مشخص کن

ببین سؤال دربارهٔ انتقال عامل بیماری‌زا است یا وضعیتی طولانی‌مدت و چندعاملی. الگوی زنجیرهٔ انتقال بیماری واگیر را بدون دلیل برای بیماری غیرواگیر به کار نبر.

عامل خطر و نشانه را جدا کن

عامل خطر می‌تواند احتمال یک پیامد را افزایش دهد؛ نشانه یا یافته دربارهٔ وضعیت کنونی اطلاعات دیگری می‌دهد. هر واژهٔ مرتبط با بیماری را در ستون درست قرار بده.

کارت تحلیل خطر

عامل | رفتاری، محیطی یا زیستی | تغییرپذیر یا غیرتغییرپذیر | مسیر اثر | عامل محافظ | اقدام | سطح فردی یا جمعی

هم‌زمانی را علت قطعی ننام

وجود یک عامل همراه با پیامد، به‌تنهایی رابطهٔ علّی را برای یک فرد ثابت نمی‌کند. پاسخ را با زبان متناسب بنویس و فقط رابطه‌ای را ادعا کن که متن یا محتوای درس پشتیبانی می‌کند.

عامل‌های خطر را دسته‌بندی کن

رفتار، محیط، شرایط اجتماعی و ویژگی‌های زیستی می‌توانند در سطح‌های مختلف اثر بگذارند. دسته‌بندی کمک می‌کند اقدام پیشگیرانه را فقط به ارادهٔ فرد محدود نکنی.

عامل تغییرپذیر را دقیق تعریف کن

تغییرپذیری به این معنا نیست که تغییر برای همه آسان یا فوری است. موانع محیطی و اجتماعی را اگر در سناریو آمده‌اند لحاظ کن و اقدام را با سطح واقعی اختیار فرد یا جامعه هماهنگ ساز.

زنجیرهٔ پیامد را مرحله‌ای بنویس

عامل چگونه یک رفتار یا وضعیت میانی را تغییر می‌دهد و آن تغییر چگونه به پیامد نزدیک می‌شود؟ حلقه‌ها را کوتاه و جهت‌دار بنویس. از عامل دور مستقیماً به بیماری نپر.

عامل محافظ را در برابر مسیر خطر قرار بده

مشخص کن عامل محافظ کدام حلقه را کاهش می‌دهد یا توان مقابله را بیشتر می‌کند. نوشتن فهرست توصیه‌ها بدون ارتباط با عاملِ سناریو پاسخ تحلیلی نیست.

پیشگیری را با زمان اقدام بسنج

ببین اقدام پیش از شکل‌گیری مشکل، برای شناسایی زودهنگام یا برای کاهش پیامدهای وضعیت موجود مطرح شده است. نام سطح را پس از تعیین هدف و زمان مداخله بنویس.

اقدام فردی و جمعی را تفکیک کن

برخی پاسخ‌ها به رفتار فرد و برخی به محیط، سیاست، آموزش یا دسترسی مربوط‌اند. اگر سؤال دو سطح می‌خواهد، برای هر کدام یک اقدام و سازوکار مستقل بنویس.

پاسخ را با تناسب کنترل کن

آیا اقدام مستقیماً به عامل یا حلقهٔ مشخص وصل است؟ آیا ادعای قطعی نساخته‌ای؟ برای چارچوب خطر از عامل خطر و پیشگیری و برای سناریو از تحلیل موقعیت سلامت کمک بگیر.