تعریف عملی این سؤالها
اگر انحلالپذیری در دمایی S باشد، حداکثر S گرم ماده در 100 گرم آب حل میشود. همهٔ دادههای عددی این صفحه فرضی و برای تمرین محاسبهاند.
جرم قابل حل = S × جرم آب ÷ 100
سؤال ۱: ظرفیت در 100 گرم آب
انحلالپذیری مادهای در دمای مشخص 36 g در 100 g آب است. حداکثر چند گرم در 100 g آب حل میشود؟
پاسخ: طبق تعریف، 36 g.
سؤال ۲: تغییر جرم آب
با همان انحلالپذیری، در 250 g آب چند گرم ماده میتواند حل شود؟
پاسخ: 36×250÷100=90 g.
سؤال ۳: جرم محلول اشباع
اگر 40 g ماده در 100 g آب محلول اشباع بسازد، جرم کل محلول چقدر است؟
پاسخ: جرم آب و حلشونده جمع میشوند: 100+40=140 g.
سؤال ۴: تشخیص غیراشباع
انحلالپذیری 50 g در 100 g آب است. 30 g ماده را به 100 g آب افزودهایم و همه حل شده است. محلول چه وضعی دارد؟
پاسخ: هنوز ظرفیت حلکردن 20 g دیگر دارد؛ پس غیراشباع است.
سؤال ۵: مادهٔ حلنشده
در شرایط سؤال قبل، اگر 65 g ماده به 100 g آب افزوده شود، چند گرم حلنشده باقی میماند؟
پاسخ: 50 g حل میشود و 15 g اضافی باقی میماند.
سؤال ۶: رسوب هنگام سردشدن
انحلالپذیری در دمای بالا 80 و در دمای پایین 30 g در 100 g آب است. محلول اشباع ساختهشده با 100 g آب سرد میشود. چند گرم رسوب میکند؟
پاسخ: کاهش ظرفیت 80−30=50 g است؛ با فرض ثابتماندن جرم آب همین مقدار رسوب میکند.
سؤال ۷: رسوب با 200 گرم آب
در همان دو دما و با 200 g آب، جرم رسوب را بیابید.
پاسخ: اختلاف ظرفیت برای 100 g آب 50 g است؛ برای 200 g آب دو برابر و برابر 100 g میشود.
سؤال ۸: نبود رسوب
در 100 g آب، 20 g ماده حل شده است. انحلالپذیری پس از سردشدن 30 g در 100 g آب میشود. آیا رسوب تشکیل میشود؟
پاسخ: خیر؛ مقدار موجود 20 g از ظرفیت 30 g کمتر است و محلول پس از سردشدن نیز غیراشباع میماند.
سؤال ۹: تبخیر آب
محلولی شامل 24 g ماده در 120 g آب است. در دمای ثابت، انحلالپذیری 30 g در 100 g آب است. اگر جرم آب به 60 g برسد، چند گرم ماده بیرون میآید؟
پاسخ: ظرفیت در 60 g آب برابر 30×60÷100=18 g است. از 24 g موجود، 6 g اضافی جدا میشود.
سؤال ۱۰: خطای مخرج تناسب
برای محلولی شامل 40 g حلشونده و 100 g آب، دانشآموز نسبت را 40/140 نوشته است تا با انحلالپذیری مقایسه کند. خطا چیست؟
پاسخ: انحلالپذیری این کاربرگ بر 100 g آب تعریف شده، نه 100 g محلول. مخرج مقایسه باید جرم حلال باشد.
چطور خودتصحیح کنی؟
کنار هر عدد بنویس «آب»، «حلشونده» یا «محلول». ظرفیت را برای جرم واقعی آب بساز و در مسئلهٔ سردشدن، مقدار حلشدهٔ اولیه را با ظرفیت نهایی مقایسه کن.