۲۰ امتحان نهایی / مهارت شیمی
دما، حلال، ظرفیت

انحلال‌پذیری؛
ظرفیت حل‌شدن را برای جرم واقعی حلال مقیاس کن

عدد انحلال‌پذیری معمولاً به مقدار معینی از حلال و دمای مشخص مربوط است. ابتدا مبنای جدول یا نمودار را بخوان، سپس ظرفیت را متناسب با جرم حلال مسئله تبدیل و با جرم حل‌شونده مقایسه کن.

S

مبنای تعریف را کامل بنویس

عدد داده‌شده چند واحد جرم حل‌شونده را در چه مقدار حلال و در چه دمایی بیان می‌کند؟ جرم حلال را با جرم محلول یکی ندان. همین مبنا باید در همهٔ تناسب‌ها ثابت بماند.

نمودار را با دو مختصات بخوان

دما را روی محور افقی و انحلال‌پذیری را روی محور عمودی پیدا کن و نقطهٔ منحنی را بخوان. واحد و فاصلهٔ درجه‌ها را بررسی کن؛ دقت پاسخ نباید بیشتر از دقت نمودار باشد.

جدول هر وضعیت

دما | جرم حلال | ظرفیت حل‌شدن | جرم افزوده‌شده | جرم حل‌شده | جرم حل‌نشده یا رسوب

ظرفیت را برای جرم حلال مقیاس کن

اگر جرم حلال با مبنای نمودار فرق دارد، یک تناسب مستقیم بساز. عدد حاصل حداکثر ظرفیت در همان وضعیت است، نه لزوماً مقدار واقعی حل‌شده.

جرم افزوده‌شده و ظرفیت را مقایسه کن

اگر حل‌شونده کمتر از ظرفیت است، همهٔ آن می‌تواند در مدل مسئله حل شود؛ اگر برابر است حالت مرزی مطرح است؛ اگر بیشتر است، بخش اضافی جدا می‌ماند. وضعیت را با عدد و جمله گزارش کن.

سیرشده و غیراشباع را از نسبت واقعی بسنج

وجود جامد در ته ظرف و مقدار حل‌شده را از داده‌های سؤال جدا کن. محلول سیرشده به سقف ظرفیت در شرایط مربوط رسیده است؛ غیراشباع هنوز ظرفیت بیشتری دارد.

تغییر دما را در دو قاب حل کن

برای دمای آغاز و پایان دو ردیف کامل بساز. ظرفیت هر وضعیت را جدا بخوان و اختلاف ظرفیت‌ها را تنها پس از یکسان‌کردن جرم حلال مقایسه کن.

رسوب را از مازاد نسبت به ظرفیت نهایی بساز

جرم حل‌شوندهٔ حاضر پیش از سردشدن را با ظرفیت نهایی مقایسه کن. فقط مقدار بالاتر از ظرفیت نهایی می‌تواند به‌صورت رسوب محاسبه شود؛ اختلاف دو عدد نمودار زمانی کافی است که مبنا و جرم حلال ثابت باشند.

تبخیر حلال را با سردکردن یکی ندان

در تبخیر، جرم حلال تغییر می‌کند و باید ظرفیت را برای مقدار تازه مقیاس کنی. در تغییر دما ممکن است جرم حلال ثابت باشد و مقدار انحلال‌پذیری عوض شود. مسیر داده‌ها را جدا نگه دار.

افزودن آب را با بقای حل‌شونده تحلیل کن

جرم کل حل‌شونده تا وقتی ماده‌ای خارج نشده ثابت می‌ماند، اما ظرفیت با جرم حلال تغییر می‌کند. جدول قبل و بعد را بساز و سپس وضعیت محلول را تعیین کن.

جواب را با موازنهٔ جرم کنترل کن

جرم حل‌شده و جامد باقی‌مانده باید جرم کل حل‌شونده را بازسازی کنند. برای غلظت از راهنمای محلول و غلظت و برای محاسبه مرحله‌ای از راهنمای مسائل شیمی کمک بگیر.