قالب پیشنهادی: «اگر متغیر مستقل ...، آنگاه متغیر وابسته ...، به شرط ثابتبودن ...».
۱. روانشناسی
مسئله: رابطهٔ وقفههای کوتاه مطالعه با یادآوری واژهها را بررسی کن. فرضیه بنویس.
پاسخ
اگر بین دورههای مطالعه وقفهٔ کوتاه منظم داده شود، تعداد واژههای درست یادآوریشده افزایش مییابد؛ زمان کل مطالعه و دشواری فهرست ثابت بماند.
۲. جامعهشناسی
مسئله: اثر مشارکت در تصمیمگیری کلاس بر رعایت یک قاعده را بیازمای. فرضیه بنویس.
پاسخ
اگر دانشآموزان در تدوین قاعده مشارکت کنند، درصد رعایت آن افزایش مییابد؛ نوع قاعده و دورهٔ مشاهده یکسان باشد.
۳. زیست
مسئله: اثر شدت نور بر رشد گیاهچه را بررسی کن. فرضیه بنویس.
پاسخ
در محدودهٔ آزمایش، با افزایش شدت نور، رشد اندازهگیریشدهٔ گیاهچه تغییر میکند؛ گونه، آب، دما و زمان ثابت باشند. جهت دقیق را میتوان پس از دادهٔ مقدماتی تعیین کرد.
۴. شیمی
مسئله: اثر دما بر زمان واکنش را بررسی کن. فرضیهٔ جهتدار بنویس.
پاسخ
اگر دمای مخلوط افزایش یابد، زمان رسیدن واکنش به نشانهٔ پایانی کاهش مییابد؛ غلظت، حجم و سطح تماس ثابت بمانند.
۵. فیزیک
مسئله: اثر طول آونگ بر دورهٔ نوسان را بیازمای. فرضیه بنویس.
پاسخ
اگر طول آونگ افزایش یابد، دورهٔ نوسان آن بیشتر میشود؛ جرم وزنه، دامنهٔ کوچک و محل آزمایش ثابت باشد.
۶. جغرافیا
مسئله: رابطهٔ فاصله از ایستگاه حملونقل و زمان سفر را در یک محله بسنج. فرضیه بنویس.
پاسخ
با افزایش فاصلهٔ خانه از ایستگاه، زمان کل سفر افزایش مییابد؛ مقصد، ساعت حرکت و وسیلهٔ اصلی یکسان باشد.
۷. تربیت بدنی
مسئله: اثر گرمکردن بر انعطافپذیری را بررسی کن. فرضیه بنویس.
پاسخ
پس از گرمکردن استاندارد، دامنهٔ حرکت اندازهگیریشده بیشتر از حالت بدون گرمکردن است؛ آزمون، زمان و افراد مقایسهشده یکسان باشند.
۸. آمار و پژوهش
مسئله: اثر اندازهٔ قلم بر زمان خواندن یک متن را بیازمای. متغیرها را هم مشخص کن.
پاسخ
اگر اندازهٔ قلم تا محدودهای خوانا افزایش یابد، زمان خواندن کاهش مییابد؛ اندازهٔ قلم مستقل و زمان خواندن وابسته است و متن، دستگاه و فاصلهٔ دید کنترل میشوند.
چطور خودتصحیح کنی؟
بررسی کن هر متغیر قابل اندازهگیری باشد، فقط یک عامل اصلی تغییر کند و نتیجه پیشاپیش بهعنوان حقیقت قطعی نوشته نشده باشد.