الگوی تحلیل
فعل ← نهاد ← مفعول یا متمم ← مسند ← اجزای درون گروه
۱. نهاد
در «پرندگان مهاجر بازگشتند»، نهاد چیست؟
پاسخ
گروه «پرندگان مهاجر» نهاد است و با فعل «بازگشتند» رابطه دارد.
۲. مفعول
در «دانشآموز پاسخ دقیق را نوشت»، مفعول را مشخص کن.
پاسخ
«پاسخ دقیق را» مفعول است؛ چیزی است که نوشته شد.
۳. متمم
در «او به نتیجهٔ آزمایش فکر کرد»، متمم کدام است؟
پاسخ
«به نتیجهٔ آزمایش» متمم است و با حرف اضافهٔ «به» آمده است.
۴. مسند
در «آسمان پس از باران روشن شد»، مسند چیست؟
پاسخ
«روشن» مسند است و حالتی را به نهاد «آسمان» نسبت میدهد.
۵. نهاد حذفشده
در «امروز زودتر رسیدیم»، نهاد چیست؟
پاسخ
نهاد ضمیر «ما» است که در شناسهٔ فعل «ـیم» مشخص و در جمله حذف شده است.
۶. دو گروه با نقش متفاوت
در «معلم، دفتر دانشآموز را بررسی کرد»، نقش «معلم» و «دفتر دانشآموز را» چیست؟
پاسخ
«معلم» نهاد و «دفتر دانشآموز را» مفعول است.
۷. نقش کل گروه
در جملهٔ سؤال ۶، آیا «دانشآموز» بهتنهایی مفعول است؟
پاسخ
خیر؛ «دانشآموز» مضافالیهِ «دفتر» است و کل گروه «دفتر دانشآموز را» نقش مفعولی دارد.
۸. مسند اسمی
در «این مسیر بهترین انتخاب است»، مسند را پیدا کن.
پاسخ
«بهترین انتخاب» مسند است؛ به نهاد «این مسیر» نسبت داده شده است.
۹. نقش با حرف اضافه
در «گروه دربارهٔ مسئله گفتوگو کرد»، نقش «دربارهٔ مسئله» چیست؟
پاسخ
متمم است؛ با حرف اضافه به فعل «گفتوگو کرد» وابسته است.
۱۰. نقد پاسخ
دانشآموز در «دوست من خسته بود» واژهٔ «خسته» را مفعول دانسته است. اصلاح کن.
پاسخ
«خسته» مسند است؛ فعل اسنادی «بود» آن را به نهاد «دوست من» نسبت میدهد و مفعولی در جمله نیست.
خودتصحیح
| معیار | امتیاز |
|---|---|
| یافتن فعل و نهاد | ۶ |
| مفعول و متمم | ۸ |
| مسند و نقش کل گروه | ۶ |
نقش کل گروه را جدا از وابستگی درون آن بنویس. درسنامه در راهنمای نقشهای دستوری قرار دارد.