۲۰ امتحان نهایی / مهارت فیزیک
الگو، زمان، فاصله

نوسان و موج؛
یک چرخهٔ کامل را درست اندازه بگیر

در سؤال نوسان و موج، نخست باید بفهمی نمودار دربارهٔ زمان است یا مکان. سپس یک چرخهٔ کامل را شناسایی کن و دامنه، دوره یا طول موج را از محور مربوط بخوان.

نوع شکل و محورهایش را مشخص کن

نام کمیت، واحد و متغیر هر محور را بنویس. نمودار تغییر یک نقطه در زمان با تصویر موج در یک لحظه اطلاعات متفاوتی می‌دهد؛ فاصلهٔ افقی را پیش از دیدن واحد، دوره یا طول موج ننام.

خط تعادل و بیشینهٔ جابه‌جایی را پیدا کن

مرجع جابه‌جایی را مشخص و فاصلهٔ آن تا قله یا دره را بخوان. فاصلهٔ قله تا دره دو برابر یک دامنه است؛ پس ابتدا خط تعادل را پیدا کن و اندازه را از همان خط بسنج.

چرخه را میان دو وضعیت هم‌فاز اندازه بگیر

دو نقطه باید هم مکان چرخه‌ای و هم جهت تغییر یکسان داشته باشند؛ هر دو عبور از خط تعادل لزوماً یک چرخهٔ کامل نمی‌سازند.

دوره و بسامد را با واحد کنترل کن

زمان یک نوسان کامل را از نمودار یا تعداد چرخه‌ها پیدا کن و سپس رابطهٔ متناسب را به کار ببر. اگر چند نوسان در یک بازه داده شده، زمان کل را با تعداد چرخه‌های کامل هماهنگ کن.

طول موج را روی محور مکان بخوان

فاصلهٔ دو قله، دو دره یا هر دو نقطهٔ هم‌فاز متوالی را اندازه بگیر. تعداد بخش‌های شکل را با تعداد طول موج کامل اشتباه نگیر و ابتدا و پایان بازه را دقیق علامت بزن.

سرعت انتشار را از حرکت الگو جدا کن

سرعت موج به جابه‌جایی الگو مربوط است، نه حرکت رفت‌وبرگشتی یک ذرهٔ محیط. کمیت‌های طول و زمان را با واحد سازگار در رابطه قرار بده و نتیجه را با محیط و دادهٔ مسئله تفسیر کن.

جهت حرکت ذره را از دو تصویر بسنج

اگر جهت انتشار و شکل موج داده شده، تغییر آیندهٔ همان نقطه را با جابه‌جایی الگو تصور کن. شیب شکل را به‌تنهایی و بدون جهت انتشار به حرکت ذره نسبت نده.

مسئلهٔ چندمرحله‌ای را زنجیره کن

کمیت مستقیم از شکل را اول استخراج کن، سپس کمیت میانی و در پایان خواسته را حساب کن. هر نتیجه را با نماد و واحد نام‌گذاری کن تا دوره، بسامد و طول موج جابه‌جا نشوند.

کنترل نهایی با شکل

عدد به‌دست‌آمده را روی محور یا یک چرخهٔ رسم‌شده علامت بزن و واحد و مرتبه را بررسی کن. برای اصول شیب و مساحت از راهنمای نمودار فیزیک و برای یکا از تبدیل واحد کمک بگیر.