قاعدهٔ کاربرگ
در فرمولهای فشرده، هر اتصال را دنبال کن و زنجیر پیوسته را پیدا کن. ایزومرها فرمول مولکولی یکسان اما اتصال متفاوت اتمها دارند.
طولانیترین زنجیر ← شمارهگذاری از سر نزدیک شاخه ← شماره و نام شاخه ← نام زنجیر اصلی
سؤال ۱: زنجیر مستقیم
نام CH₃–CH₂–CH₂–CH₃ چیست؟
پاسخ: زنجیر پیوسته چهار کربن دارد و شاخهای نیست؛ نام آن بوتان است.
سؤال ۲: یک شاخه
نام CH₃–CH(CH₃)–CH₃ را بنویسید.
پاسخ: زنجیر اصلی سه کربنی و شاخهٔ متیل روی کربن 2 است؛ ۲-متیلپروپان.
سؤال ۳: جهت شمارهگذاری
در زنجیر پنجکربنی، شاخهٔ متیل از یک سر روی کربن 2 و از سر دیگر روی کربن 4 قرار میگیرد. کدام شماره درست است؟
پاسخ: شمارهٔ کوچکتر انتخاب میشود؛ نام با ۲-متیل آغاز میشود.
سؤال ۴: دو شاخهٔ یکسان
نام CH₃–C(CH₃)₂–CH₂–CH₃ چیست؟
پاسخ: زنجیر اصلی بوتان و دو شاخهٔ متیل روی کربن 2 است؛ ۲،۲-دیمتیلبوتان.
سؤال ۵: فرمول از روی نام
فرمول فشردهٔ ۳-متیلپنتان را بنویسید.
پاسخ: زنجیر پنجکربنی با متیل روی کربن 3: CH₃–CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH₃.
سؤال ۶: ایزومر یا مادهٔ یکسان
CH₃–CH₂–CH₂–CH₃ و همان زنجیر که از راست به چپ نوشته شده، دو ایزومرند؟
پاسخ: خیر؛ فقط جهت رسم عوض شده و اتصال اتمها یکسان است. هر دو نمایش بوتان هستند.
سؤال ۷: ایزومرهای C₄H₁₀
دو ایزومر ساختاری C₄H₁₀ را نام ببرید.
پاسخ: بوتان و ۲-متیلپروپان.
سؤال ۸: ایزومرهای C₅H₁₂
سه اسکلت متفاوت C₅H₁₂ را نام ببرید.
پاسخ: پنتان، ۲-متیلبوتان و ۲،۲-دیمتیلپروپان.
سؤال ۹: زنجیر اصلی اشتباه
دانشآموز کوتاهترین خط افقی شکل را زنجیر اصلی گرفته است. ایراد روش چیست؟
پاسخ: جهت افقی یا مستقیمبودن روی کاغذ معیار نیست؛ باید طولانیترین زنجیر پیوسته را حتی اگر خمیده رسم شده باشد پیدا کرد.
سؤال ۱۰: کنترل فرمول
آیا پنتان و ۲-متیلبوتان میتوانند ایزومر باشند؟ دلیل بیاورید.
پاسخ: بله؛ هر دو فرمول مولکولی C₅H₁₂ دارند، اما یکی زنجیر مستقیم و دیگری اتصال شاخهدار دارد.
چطور خودتصحیح کنی؟
تعداد کل کربنها را پیش و پس از نامگذاری بشمار، زنجیر اصلی را با خط مشخص کن و نام را دوباره به ساختار برگردان. برای ایزومر تازه، تغییر واقعی اتصال را بررسی کن.