موقعیتها ساختگیاند. اصطلاحها و دستهبندیها را با کتاب درسی پایهٔ خودت تطبیق بده.
۱. جهان اجتماعی
سؤال: چرا یک مدرسه فقط مجموعهای از ساختمان و افراد نیست؟
پاسخ پیشنهادی
نقشها، قواعد، معناهای مشترک و رابطههای پایدار نیز کنش افراد را تنظیم میکنند و به جمع، صورت اجتماعی میدهند.
۲. فرهنگ
سؤال: زبان مشترک و ابزار نوشتن را از نظر فرهنگی مقایسه کن.
پاسخ پیشنهادی
زبان و معناهای آن جنبهٔ غیرمادی و ابزار نوشتن جنبهٔ مادی فرهنگ دارد؛ این دو در عمل با هم پیوند دارند.
۳. قدرت
سؤال: فردی میتواند تصمیم گروه را با کنترل یک منبع کمیاب تغییر دهد. این موقعیت چه چیزی را نشان میدهد؟
پاسخ پیشنهادی
دسترسی به منبع، توان اثرگذاری بر تصمیم دیگران ایجاد کرده و یکی از پایههای قدرت را نشان میدهد.
۴. مشروعیت
سؤال: تفاوت اطاعت از ترس مجازات و پذیرش یک قاعده بهعنوان حق را توضیح بده.
پاسخ پیشنهادی
در حالت دوم، افراد برای قاعده اعتبار و حقانیت قائلاند؛ این پذیرش به مشروعیت مربوط است، نه صرف اجبار.
۵. رسانه
سؤال: چرا تکرار یک موضوع در رسانه میتواند بر اهمیت ادراکشدهٔ آن اثر بگذارد؟
پاسخ پیشنهادی
برجستهسازی و حضور مکرر، توجه مخاطب را به آن موضوع بیشتر میکند؛ اما بهتنهایی درستی محتوا را ثابت نمیکند.
۶. تغییر اجتماعی
سؤال: فناوری تازه سریع وارد شده اما قواعد استفاده از آن دیرتر شکل میگیرند. چه ناهماهنگیای دیده میشود؟
پاسخ پیشنهادی
تغییر عنصر مادی از سازگاری هنجارها و قواعد غیرمادی سریعتر بوده و تأخر فرهنگی ایجاد شده است.
۷. هویت
سؤال: فرد در محیط تازه نقش جدید میگیرد ولی برخی تعلقهای گذشته را حفظ میکند. نتیجه چیست؟
پاسخ پیشنهادی
هویت میتواند هم تغییر و هم تداوم داشته باشد؛ نقش تازه الزاماً همهٔ تعلقهای پیشین را حذف نمیکند.
۸. جهانیشدن
سؤال: یک محصول فرهنگی جهانی با نمادهای محلی بازطراحی میشود. چرا این فقط «کپی» نیست؟
پاسخ پیشنهادی
کنشگران محلی عنصر واردشده را انتخاب و بازتفسیر کردهاند و معنای تازهای در بافت خود ساختهاند.
۹. روش تحقیق
سؤال: برای سنجش نظر همهٔ دانشآموزان، فقط با اعضای یک انجمن مصاحبه شده است. مشکل چیست؟
پاسخ پیشنهادی
نمونه ممکن است نمایندهٔ کل جامعه نباشد و ویژگی مشترک اعضای انجمن نتیجه را سوگیرانه کند.
۱۰. همبستگی
سؤال: دو متغیر با هم افزایش یافتهاند. چرا علت قطعی ثابت نشده است؟
پاسخ پیشنهادی
ممکن است جهت رابطه معکوس یا عامل سومی بر هر دو اثرگذار باشد؛ همبستگی بهتنهایی سازوکار علّی را نشان نمیدهد.
چطور خودتصحیح کنی؟
هر پاسخ را به شاهد، مفهوم و رابطه تقسیم کن و تعمیمهای بیدلیل را حذف کن. تمرین بیشتر در نمونه سؤال تألیفی جامعهشناسی و تحلیل متن اجتماعی قرار دارد.