نمونه سؤال فلسفه دوازدهم؛
ادعا، دلیل و نتیجه را از هم جدا کن

پرسش دوم فلسفی‌تر است، زیرا دربارهٔ مبنا و قلمرو کلی شناخت می‌پرسد و پاسخ آن نیازمند تحلیل مفهوم دانش و تجربه است. پرسش اول با مشاهده و اندازه‌گیری موردی پاسخ می‌گیرد.

تعریف روشن نمی‌کند خواستن چگونه شکل گرفته و آیا وجود مانع، آگاهی یا امکان انتخاب بدیل لازم است. بنابراین مصداق‌هایی را دربرمی‌گیرد که شاید تصمیم آگاهانه و انتخاب واقعی در آن‌ها وجود نداشته باشد.

دو جملهٔ نخست مقدمه‌اند: حکم کلی دربارهٔ امور متغیر و قرارگرفتن پدیدهٔ الف در آن گروه. جملهٔ سوم نتیجه‌ای است که از ترکیب آن دو به دست آمده است.

صورت معتبر تضمین می‌کند اگر مقدمه‌ها صادق باشند نتیجه نمی‌تواند کاذب باشد. اگر یکی از مقدمه‌ها نادرست باشد، اعتبارِ پیوند منطقی به‌تنهایی صدق واقعی نتیجه را ثابت نمی‌کند.

برای نمونه، صدای در حال شنیدن دیده نمی‌شود اما وجود آن از راه شنیدن آشکار است. این یک مورد است که شرط «دیده‌نشدن» را دارد ولی نتیجهٔ «وجودنداشتن» درباره‌اش برقرار نیست، پس ادعای کلی را رد می‌کند.

جملهٔ اول امکان یک وضعیت بدیل را بیان می‌کند، اما جملهٔ دوم نوعی الزام یا داوری هنجاری را می‌رساند. امکان از قابل‌وقوع‌بودن می‌گوید و ضرورت یا باید، نفی بدیل یا الزام را مطرح می‌کند.

نه؛ هم‌زمانی به‌تنهایی جهت اثر، سازوکار یا حذف علت سوم را نشان نمی‌دهد. برای ادعای علیت به دلیل بیشتری دربارهٔ تقدم، پیوند و بدیل‌های توضیحی نیاز است.

محور مقایسه «منبع شناخت» است. دیدگاه الف تجربه را سرچشمهٔ شناخت معرفی می‌کند؛ دیدگاه ب در کنار یا فراتر از تجربه، برای عقل نقش مستقلی در پیدایش بعضی شناخت‌ها در نظر می‌گیرد.

وابسته‌کردن کامل ارزش داوری به سود شخصی، امکان معیار مشترک برای ارزیابی را از بین می‌برد. عبارت «اگر» مقدمهٔ فرضی و بخش پس از ویرگول پیامد آن است.

پاسخ دلیل را تکرار نکرده و واژهٔ «منطقی» جای توضیح رابطه را گرفته است. باید نشان دهد کدام حکم کلی و کدام مصداق با هم ترکیب می‌شوند و دقیقاً چه نتیجه‌ای می‌سازند.