گزارهها و گفتوگوهای این صفحه ساختگیاند. تعریفها و نام دیدگاهها را با کتاب درسی پایهٔ خودت هماهنگ کن.
۱. پرسش بنیادین
سؤال: چرا «آیا انسان واقعیت را همانگونه که هست میشناسد؟» پرسشی فلسفی است؟
پاسخ پیشنهادی
پرسش دربارهٔ امکان و حدود کلی شناخت است و با یک مشاهدهٔ موردی پاسخ کامل نمیگیرد؛ نیازمند تحلیل مفهوم واقعیت و شناخت است.
۲. مفهوم کلی
سؤال: میان مصداق «این درخت» و مفهوم «درخت» چه تفاوتی وجود دارد؟
پاسخ پیشنهادی
این درخت یک نمونهٔ معین و جزئی است؛ مفهوم درخت میتواند بر نمونههای متعدد صدق کند و ویژگی مشترک آنها را در ذهن بازنمایی کند.
۳. ادعا و دلیل
سؤال: در «این تصمیم عادلانه نیست، زیرا دو فرد مشابه را متفاوت داوری کرده است» ادعا و دلیل را مشخص کن.
پاسخ پیشنهادی
ادعا «تصمیم عادلانه نیست» و دلیل «دو فرد مشابه را متفاوت داوری کرده» است. «زیرا» پیوند دلیل با ادعا را نشان میدهد.
۴. مقدمهٔ پنهان
سؤال: استدلال «این فلز منبسط شد؛ پس گرم شده است» چه مقدمهٔ پنهانی دارد؟
پاسخ پیشنهادی
مقدمهٔ پنهان این است که انبساط مشاهدهشده در این شرایط نشانه یا پیامد گرمشدن است. برای قطعیت باید علتهای بدیل نیز بررسی شوند.
۵. مثال نقض
سؤال: برای گزارهٔ «هر باور قدیمی درست است» یک روش نقد پیشنهاد کن.
پاسخ پیشنهادی
کافی است یک باور قدیمیِ نادرست نشان داده شود؛ چنین مثال نقضی ثابت میکند قدمت بهتنهایی معیار صدق همهٔ باورها نیست.
۶. علیت
سؤال: هر بار زنگ به صدا درآمده، چراغ نیز روشن شده است. آیا همزمانی، علتبودن زنگ را ثابت میکند؟
پاسخ پیشنهادی
خیر؛ ممکن است هر دو پیامد یک سامانهٔ سوم باشند. برای علیت باید سازوکار، تقدم و علتهای بدیل بررسی شوند.
۷. امکان
سؤال: تفاوت «ممکن است در باز باشد» و «ضروری است در باز باشد» چیست؟
پاسخ پیشنهادی
امکان با قابلوقوعبودن در کنار حالت بدیل سازگار است؛ ضرورت حالت مخالف را در شرایط مورد نظر ناممکن میداند.
۸. تجربه و عقل
سؤال: مشاهدهٔ چند نمونه و نتیجهگیری یک قاعدهٔ کلی، چه پرسشی دربارهٔ منبع شناخت ایجاد میکند؟
پاسخ پیشنهادی
پرسش این است که تجربه چگونه از موارد محدود به حکم کلی میرسد و عقل در صورتبندی یا توجیه این گذار چه نقشی دارد.
۹. تعریف دوری
سؤال: چرا تعریف «دانش، چیزی است که شخص دانا دارد» روشنگر نیست؟
پاسخ پیشنهادی
مفهوم دانش با واژهٔ «دانا» که خود وابسته به دانش است توضیح داده شده؛ تعریف به همان مفهوم بازمیگردد و معیار مستقلی نمیدهد.
۱۰. نتیجهٔ محدود
سؤال: سه نفر در یک آزمایش خطا کردهاند. کدام نتیجه مجازتر است: «این سه نفر خطا کردند» یا «همهٔ انسانها همیشه خطا میکنند»؟ چرا؟
پاسخ پیشنهادی
نتیجهٔ نخست مستقیماً با داده سازگار است. نتیجهٔ دوم به همهٔ انسانها و همهٔ زمانها تعمیم میدهد و شاهد موجود آن را پشتیبانی نمیکند.
چطور خودتصحیح کنی؟
زیر ادعا یک خط و زیر دلیل دو خط بکش و مقدمهٔ ناگفته را جدا بنویس. تمرین بیشتر در نمونه سؤال تألیفی فلسفه و مقدمهٔ پنهان قرار دارد.