پنج فیلتر را اجرا کن: علامت، اندازه، واحد، دامنهٔ مجاز و سازگاری با داستان مسئله.
۱. درصد بیش از صد
مسئله: ۱۸ پاسخ درست از ۲۰ سؤال. جواب دانشآموز: ۹۰۰٪.
پاسخ
نامعقول است؛ درصد موفقیت از ۱۰۰ بیشتر نمیشود. ۱۸÷۲۰×۱۰۰=۹۰٪ و خطای ممیز رخ داده است.
۲. زمان منفی
مسئله: مدت سفر. جواب: منفی ۳۵ دقیقه.
پاسخ
برای مدت، مقدار منفی معنا ندارد؛ ترتیب تفریق یا تعریف متغیر باید بازبینی شود.
۳. واحد سرعت
مسئله: ۱۰۰ متر در ۲۰ ثانیه. جواب: ۵ متر.
پاسخ
عدد میتواند درست باشد اما واحد نامعقول و ناقص است؛ سرعت ۵ متر بر ثانیه است.
۴. احتمال
جواب: احتمال یک رویداد برابر ۱٫۴ است.
پاسخ
ناممکن است؛ احتمال باید بین صفر و یک باشد. شمار حالتها یا تقسیم باید بررسی شود.
۵. میانگین بیرون بازه
دادهها: ۱۲، ۱۵ و ۱۸. جواب میانگین: ۲۲.
پاسخ
نامعقول است؛ میانگین باید میان کمینهٔ ۱۲ و بیشینهٔ ۱۸ باشد. میانگین درست ۱۵ است.
۶. تبدیل واحد
مسئله: ۲ کیلومتر به متر. جواب: ۰٫۰۰۲ متر.
پاسخ
نامعقول است؛ متر واحد کوچکتر است و عدد باید بزرگتر شود. جواب درست ۲۰۰۰ متر است.
۷. سود
داده: درآمد ۵۰۰ و هزینه ۷۰۰. جواب: سود مثبت ۲۰۰.
پاسخ
علامت نادرست است؛ درآمد کمتر از هزینه است، پس سود=۵۰۰−۷۰۰=−۲۰۰ و وضعیت زیان ۲۰۰ واحدی است.
۸. تعداد افراد
محاسبه: میانگین تعداد افراد ۳٫۶ است. آیا نامعقول است؟
پاسخ
لزوماً نه؛ هر مشاهده تعداد صحیح دارد، اما میانگین چند مشاهده میتواند اعشاری باشد. معنای متغیر و نوع شاخص باید جدا شود.
چطور خودتصحیح کنی؟
پیش از دوبارهحلکردن، جواب را با بازه، واحد و تخمین مقایسه کن؛ سپس همان مرحلهای را بازبینی کن که ناسازگاری از آن آمده است.