نقشهها و عددهای توصیفشده فرضیاند. اصطلاحها و دامنهٔ درس را با کتاب درسی پایهٔ خودت تطبیق بده.
۱. عرض و طول جغرافیایی
سؤال: نقطهای در ۳۰ درجهٔ شمالی و ۵۰ درجهٔ شرقی است. هر عدد نسبت به چه مبدأیی سنجیده میشود؟
پاسخ پیشنهادی
عرض ۳۰ درجه نسبت به استوا و طول ۵۰ درجه نسبت به نصفالنهار مبدأ سنجیده میشود؛ شمالی و شرقی جهت را تعیین میکنند.
۲. مقیاس
سؤال: در مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰، فاصلهٔ ۳ سانتیمتری روی نقشه چند کیلومتر است؟
پاسخ پیشنهادی
هر سانتیمتر برابر ۱۰۰۰۰۰ سانتیمتر، یعنی یک کیلومتر است؛ پس فاصلهٔ واقعی ۳ کیلومتر است.
۳. اختلاف زمان
سؤال: دو مکان ۳۰ درجه اختلاف طول جغرافیایی دارند. با فرض ۱۵ درجه برای هر ساعت، اختلاف زمانشان چقدر است؟
پاسخ پیشنهادی
۳۰ تقسیم بر ۱۵ برابر ۲ ساعت است. تعیین جلو یا عقب بودن به شرقی یا غربی بودن مکانها نیاز دارد.
۴. تراکم
سؤال: ناحیهای ۹۰ هزار نفر جمعیت و ۳۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد. تراکم حسابی را محاسبه کن.
پاسخ پیشنهادی
۹۰۰۰۰ تقسیم بر ۳۰۰ برابر ۳۰۰ نفر در کیلومتر مربع است؛ این عدد میانگین کل ناحیه است.
۵. هرم سنی
سؤال: قاعدهٔ یک هرم سنی فرضی بسیار پهنتر از میانه است. این شکل چه مشاهدهای را مجاز میکند؟
پاسخ پیشنهادی
سهم گروههای کمسن نسبت به گروههای میانی بیشتر است. نتیجه دربارهٔ علت یا آیندهٔ قطعی جمعیت بدون دادهٔ تکمیلی مجاز نیست.
۶. تودهٔ هوا
سؤال: تودهٔ هوا مدت زیادی روی پهنهای گرم و مرطوب مانده است. چه دو ویژگی میتواند کسب کند؟
پاسخ پیشنهادی
میتواند گرم و مرطوب شود، زیرا ویژگیهای سطح مبدأ بر دما و رطوبت توده اثر میگذارند.
۷. بارش ناهمواری
سؤال: چرا دامنهٔ روبهباد معمولاً از دامنهٔ پشتبهباد مرطوبتر است؟
پاسخ پیشنهادی
هوای مرطوب در دامنهٔ روبهباد بالا میرود، سرد میشود و امکان تراکم و بارش افزایش مییابد؛ هوا هنگام فرود در سوی دیگر گرم و خشکتر میشود.
۸. سکونتگاه
سؤال: خانهها دور یک چشمه متمرکز شدهاند. الگوی کلی و عامل استقرار چیست؟
پاسخ پیشنهادی
الگو متمرکز است و دسترسی به منبع آب عامل مکانیِ نشاندادهشده در سؤال است.
۹. دسترسی
سؤال: مسیر الف کوتاهتر ولی ناهموار و مسیر ب بلندتر ولی بزرگراه است. چرا فاصلهٔ کمتر الزاماً دسترسی بهتر نمیسازد؟
پاسخ پیشنهادی
دسترسی علاوه بر فاصله به کیفیت راه، زمان، هزینه و امکان حرکت وابسته است. بزرگراه ممکن است با وجود طول بیشتر زمان سفر را کاهش دهد.
۱۰. مخاطره و ریسک
سؤال: سیلابی در دشت خالی و همان سیلاب در محلهای پرتراکم رخ میدهد. چرا ریسک متفاوت است؟
پاسخ پیشنهادی
در محلهٔ پرتراکم افراد و داراییهای بیشتری در معرضاند؛ بنابراین با مخاطرهٔ مشابه، میزان قرارگیری و پیامد احتمالی میتواند بیشتر باشد.
چطور خودتصحیح کنی؟
برای هر پاسخ چهار خانهٔ داده، واحد یا مقیاس، رابطه و نتیجه بساز. تمرین بیشتر در نمونه سؤال تألیفی جغرافیا و راهنمای نقشهخوانی قرار دارد.