۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال · یازدهم
۱۰ سؤال فرایندی زیست

نمونه سؤال زیست یازدهم؛
ساختار را به کار و پیامد وصل کن

این آزمونک در همین سایت تألیف شده و برگهٔ رسمی نیست. در هر پاسخ مبدأ، مسیر و پیامد را مشخص کن و اگر شکل یا موقعیت داده شده، نتیجه را فقط از همان شواهد استخراج کن.

۱۰
آزمونک تألیفی و غیررسمی

موقعیت‌ها برای تمرین ساخته شده‌اند. نام ساختارها و سطح جزئیات را با شکل‌ها و متن کتاب درسی پایهٔ خودت تطبیق بده.

۱. پیام عصبی

سؤال: چرا وجود غلاف عایق در بخش‌هایی از رشتهٔ عصبی می‌تواند انتقال پیام را سریع‌تر کند؟

پاسخ پیشنهادی

غلاف تبادل یون را به فاصله‌های میان بخش‌های عایق محدود می‌کند و پیام به‌صورت جهشی میان این نواحی پیش می‌رود؛ بنابراین زمان انتشار در طول رشته کاهش می‌یابد.

۲. سیناپس

سؤال: در یک سیناپس شیمیایی، چرا انتقال معمولاً از یاختهٔ پیش‌سیناپسی به پس‌سیناپسی جهت‌دار است؟

پاسخ پیشنهادی

آزادسازی ناقل از پایانهٔ پیش‌سیناپسی و قرارداشتن گیرنده‌های مناسب روی غشای پس‌سیناپسی، آرایش جهت‌دار مسیر را می‌سازد.

۳. بازتاب

سؤال: هنگام تماس ناگهانی دست با جسم داغ، عقب‌کشیدن دست پیش از آگاهی کامل رخ می‌دهد. مزیت این مسیر چیست؟

پاسخ پیشنهادی

مرکز بازتاب می‌تواند پاسخ حرکتی سریع را بدون انتظار برای پردازش آگاهانهٔ کامل ایجاد کند؛ این سرعت، مدت تماس و احتمال آسیب را کاهش می‌دهد.

۴. گیرندهٔ حسی

سؤال: گیرنده چگونه انرژی محرک را به زبانی قابل استفاده برای دستگاه عصبی تبدیل می‌کند؟

پاسخ پیشنهادی

محرک ویژگی غشای گیرنده را تغییر می‌دهد و پیام الکتریکی ایجاد می‌شود. به این ترتیب نوعی انرژی محیطی به تغییر قابل انتقال در یاخته تبدیل می‌شود.

۵. ماهیچهٔ متقابل

سؤال: هنگام خم‌شدن مفصل آرنج، چرا فعالیت هماهنگ دو ماهیچهٔ مخالف لازم است؟

پاسخ پیشنهادی

یک ماهیچه با انقباض استخوان را در جهت خم‌شدن می‌کشد و ماهیچهٔ مخالف باید متناسب شل شود. هماهنگی آن‌ها حرکت کنترل‌شده و امکان حرکت معکوس را فراهم می‌کند.

۶. بازخورد منفی هورمونی

سؤال: افزایش یک هورمون نهایی، ترشح هورمون‌های تحریک‌کنندهٔ بالادست را کم می‌کند. این سازوکار چه اثری دارد؟

پاسخ پیشنهادی

افزایش محصول، مسیر تولید بیشتر را مهار می‌کند و از دورشدن زیاد مقدار هورمون از محدودهٔ تنظیمی جلوگیری می‌کند؛ این یک حلقهٔ بازخورد منفی است.

۷. ایمنی اختصاصی

سؤال: چرا پاسخ دوم دستگاه ایمنی به یک عامل شناخته‌شده می‌تواند سریع‌تر باشد؟

پاسخ پیشنهادی

در برخورد نخست یاخته‌های خاطره شکل می‌گیرند. در برخورد بعدی، این یاخته‌ها عامل را سریع‌تر شناسایی و جمعیت پاسخ‌دهنده را زودتر فراهم می‌کنند.

۸. میتوز

سؤال: اگر همانندسازی مادهٔ ژنتیکی پیش از تقسیم انجام نشود، چه مشکلی برای یاخته‌های حاصل ایجاد می‌شود؟

پاسخ پیشنهادی

نسخهٔ کافی از مادهٔ ژنتیکی برای توزیع کامل میان دو یاخته وجود نخواهد داشت؛ در نتیجه یاخته‌های حاصل مجموعهٔ کامل و مشابهی دریافت نمی‌کنند.

۹. میوز و تنوع

سؤال: دو سازوکار در میوز که به متفاوت‌شدن یاخته‌های حاصل کمک می‌کنند نام ببر.

پاسخ پیشنهادی

تبادل بخش‌هایی میان کروموزوم‌های همتا و آرایش مستقل جفت‌های همتا می‌توانند ترکیب‌های تازه‌ای از مادهٔ ژنتیکی ایجاد کنند.

۱۰. تحلیل زنجیره‌ای

سؤال: در یک مسیر تنظیمی، گیرندهٔ یک هورمون روی یاختهٔ هدف کاهش می‌یابد. پاسخ را بدون ادعای قطعی دربارهٔ کل بدن تحلیل کن.

پاسخ پیشنهادی

در شرایط برابر، دریافت پیام هورمون توسط آن یاخته می‌تواند کمتر شود و پاسخ همان یاخته کاهش یابد. پیامد کل بدن به بافت‌های دیگر و سازوکارهای جبرانی وابسته است و از دادهٔ سؤال قطعی نیست.

چطور خودتصحیح کنی؟

هر پاسخ را به «ساختار یا محرک، فرایند، پیامد» تقسیم کن و کلمه‌های قطعیِ بدون شاهد را حذف کن. تمرین بیشتر در نمونه سؤال تألیفی زیست و راهنمای شکل‌های زیست قرار دارد.